Ses Frekansı Birimi: Temel Kavramlar ve Uygulamalar

Ses birçoğumuz için hayatın her anında var olan, göremediğimiz güçlü bir parçamız. Bir piyano sesinden sokakta duyduğumuz tüm seslere kadar geniş bir kapsamda ortaya çıkan tınılar fiziki olarak hava basıncındaki titreşimlerden oluşuyor.

Bu makalemizde ses frekansının nasıl ölçüldüğünü ve müzikte nasıl kullanıldığını inceliyoruz.

Ses Frekansı Nedir?

Ses dalgalarının bir saniye içerisinde kaç kere titreştiği ya da döngü olarak tekrarladığı bize ses frekansını gösteriyor. Ses dalgalarını hava aracılığıyla kulağımıza ulaştığında fark edebiliyoruz. Bu titreşimleri beynimiz elektrik sinyallerine dönüştürdüğü zaman da ses olarak yorumlayabiliyor. 

Yani teknik olarak frekans belirli bir süre içinde tekrarlanan periyodik bir dalga formunun hızı olarak da tanımlanabilir.

Ses frekansı ise beynimizin ses perdesini ve tonunu algılama biçimi olarak açıklanabilir. Ses dalgasının ne kadar hızlı titreştiği ses frekansının da ne kadar yüksek olacağını belirtiyor.

Birkaç örnekten bahsedelim. 20 kez titreşen bir dalga 20 Hz çok kalın/bas bir ses çıkarıyor. 20.000 kez titreşen bir dalga söz konusu olduğunda ise 20 kHz çok ince/tiz bir ses çıkarıyor.

İyi bir Ses frekansı Ne Olabilir?

Ses uzmanları tam olarak iyi bir ses frekansından bahsetmiyorlar. Genelde dengeli bir frekans aralığı daha önemli bir kriter olarak görülüyor.

Müzik prodüksiyonunda ses frekanslarının dengesiz olması seslerin daha bulanık, uğultulu ya da gıcırtılı duyulacağı anlamına geliyor. Dolayısıyla, kaliteli bir ses kaydı için tüm spektrumun doğru bir şekilde dağıtıldığı bir ses yorumu yapılabilir.

432 Hz Frekans Değeri Ne Anlama Geliyor?

Müzik aletleri günümüzde genelde 440 Hz standardına göre akort ediliyor. 432 Hz değerini savunan birçok uzmana göre bu frekansın doğayla uyumu çok daha fazla. Bazı araştırmalara göre 432 Hz frekansında bir müzik dinleyici için daha fazla rahatlama ve konsantrasyon anlamına gelebiliyor. Bunun için kesin bir bilimsel bir fikir birliği henüz yok. Ancak birçok teori bu frekans sayesinde stres ve kaygının azalabileceğini öne sürüyor.

Frekans Seste Tam Olarak Ne İşe Yarıyor?

Sesin karakterini belirlemeye yardımcı oluyor. Sesin derinliği veya ne kadar keskin duyulacağına dair farkı belirliyor. Ayrıca müzik dinleyicilerinin ruh halini etkileme özelliği de olabiliyor.

Ses mühendisleri (veya mix mastering mühendisleri) frekansları manipüle ederek sesin netliğini artırma veya istenmeyen gürültüleri yok etme gibi işlemleri uygulayabiliyor.

Hertz (Hz) Nedir?

Hertz, frekans sembolü ve birimi. Frekansın birimi Hertz kısaca Hz sembolüyle gösteriliyor. Saniyedeki döngü sayısını temsil ediyor ve ayrıca 1.000 Hz için Kilohertz (kHz) ifadesi kullanılıyor.

Frekansın Birimi ve Ölçülmesi

İnsan kulağı 20 Hz ile 20.000 Hz arasındaki sesleri duyabiliyor. Yaşın ilerlemesine bağlı olarak özellikle yüksek frekansları duyma yetisi azalabiliyor.

1 Hertz Kaç Saniye? 

1 Hertz saniyede 1 tam titreşim yani ‘cycle per second’ olarak açıklanabilir. Ses dalgasının bir saniye içinde bir kez aşağı ve yukarı hareketini tamamlaması anlamına geliyor.

Düşük Frekanslı Sesler 

Genelde bas sesleri olarak bilinen düşük frekanslı sesler ‘20 Hz - 250 Hz’ frekanslardan oluşuyor. Sadece kulaklıkla duyulan sesler değiller. Ayrıca vücudumuzda fiziksel bir titreşim olarak da hissedebiliriz. Bir bas davulunun vuruşunu göğüste bir basınç hissi olarak hissetmek oldukça mümkün.

Canlı bir konsere gittiğinizde muhtemelen bu düşük frekansları hissetmişsinizdir.

20 Hz frekansının altındaki sesleri ise ses ötesi (infrasound) olarak biliniyor İnsanlar tarafından duyulamayan bu sesler hayvanların iletişimde kullandığı sesler.

Ses ve Müzik Frekansın Uygulamaları

Frekans spektrumu farklı bölgelere ayrılabiliyor. Her bölgenin müzikte kendine has bir karakteri oluyor.

Genelde kullanılan ve müzik üretimi, mix, mastering sıralarında ses mühendislerinin ve prodüktörlerin referans aralıkları olan frekanslara bakalım.

Sub-bass (20 Hz – 60 Hz)

Sesin derin temeli olarak açıklanabilir. Genelde duymaktan çok hissediyoruz. Kick davul ve bas synthesizer bu aralıkta yer alıyor.

Bass (60 Hz – 250 Hz)

Müziğin güç ve dolgunluk merkezi olduğu söylenebilir. Aşırı artırıldığında uğultu üretmesi oldukça olası.

Low Midrange (250 Hz – 500 Hz)

Çalınan birçok enstrümanın temel frekansı olarak biliniyor. Bu frekansın eksik olması seste bir anlamda sığlık yaratılması anlamına geliyor. Fazla olması ise sesleri boğabilme özelliği taşıyor.

Midrange (500 Hz – 2 kHz)

Bu aralıkta sesin netliği ve detaylarını bulabilirsiniz. Bu frekans bölgesine insan kulağı çok duyarlı ve insan sesi de bu aralıkta yer alıyor.

Upper Midrange (2 kHz – 4 kHz)

Vokal netliği ve ünsüz harflerin anlaşılması için kritik derecede önemli bir aralık. Çok arttırıldığı zaman kulak yorgunluğu yaşayabilirsiniz.

Presence (4 kHz – 6 kHz)

Sesin netliği burada atıyor. Bir enstrümanın canlı olarak tam karşınızdaymış gibi hissettiriyor.

Brilliance (6 kHz – 20 kHz)

Bu frekans aralığında sese parlaklık katabilirsiniz.

Frekans Ne İşe Yarar?

Frekans analizi sayesinde ses mühendisleri profesyonel mix mastering yapabilir. Hangi enstrümanın hangi frekansta olduğunu bilerek seslerin birbirini maskelemesini önlemek mümkün olur. Mesela bir parçada gitarın bas frekanslarını kestiğinizde (EQ kullanarak) bas gitarı daha net duyabilirsiniz.

Frekans Değeri Nedir?

Bir sesin perdesini belirleyen sayısal değerler olarak açıklanıyor. Müzikte bir oktav yukarı çıkmak dediğimizde frekansı tam olarak iki katına çıkarmak anlamına geliyor. Mesela 440 Hz frekansında bir La notası bir oktav üstte yani 880 Hz oluyor.

Ses Frekansının Hesaplanması (Hz Hesaplama)

Ses frekansını ölçmek için Spectrum Analiz veya Akustik Analiz gibi bazı modern teknolojilerden yararlanabilirsiniz.

Ses Frekansı Nasıl Değişir ve Artar?

Yukarıda da bahsettiğimiz gibi ses kaynağının titreşim hızı değiştikçe frekans da değişiyor. 

Frekans artışında ses tizleşiyor.

Müzik üretiminde EQ (ekolayzır) kullanımıyla belirli frekansları artırabilir ya da kesebilir/azaltabilirsiniz.

Özetle Ses Frekansı ve Müzik

Ses frekansını dünyayı algılama biçimimizi şekillendirmeye yardımcı olacak temel bir fizik kuralı olarak özetleyebiliriz. Müziğin duygusundan, duyduğumuz seslerin en ince detaylarını hissetmemize uzanan keşifler yapmamıza olanak tanıyor.