Mastering Teknikleri ve İpuçları
Mix süreci biten bir parçada uygulanan mastering müzik prodüksiyonunda da son aşama oluyor. Sadece sesi yükseltmek değil daha çok albümdeki şarkılar arasında bir tutarlılığa ulaşmak veya müziğin her tür cihaz ve ortamda iyi bir şekilde duyulduğundan emin olmak amaçlanıyor.
Bu yazıda mastering sürecinde yararlanılan tekniklerden ve kritik ipuçlarından bahsedeceğiz.
1. Mastering Öncesi Hazırlık
Mastering’de iyi sonuçlara ulaşmak için ilk ihtiyacınız kaliteli bir miksaj. Miksteki hataları mastering’de çözmek önerilmediği ve hatta bu hatalar daha görünür hale geldiği için önce iyi bir miksle başlamak en iyi yöntemlerden.
Mastering’e geçecek bir mikste bunun için nelere dikkat edebilirsiniz?
Bu hazırlık aşamasını detaylı incelediğimiz makalemizi okuyabilirsiniz: Mastering Öncesi Mix Hazırlığı
Headroom (Boşluk/Alan)
Miksi bitirdikten sonra sınırı zorlamadan, tepe noktalarını -3 dBfs civarında bıraktığınızda mastering mühendisine işlem yapabileceği gerekli alanı bırakabilirsiniz. Ses seviyesini (RMS) ortalama olarak -10 ile -14 dBfs arasında tutabilirsiniz.
Kompresyon
Özellikle ana kanalda yani master bus’ta aşırı kompresör uygulamadan ilerlerseniz mastering aşamasında geri dönüşü olmayan kayıplar oluşmasını da önleyebilirsiniz. Miksin dinamiklerini korumanız daha iyi bir sonuca ulaşmanıza yol açabilir.
Alternatif Mix Versiyonları
Vokalleri 1-2 dB yüksek ya da alçak düzenleyecek şekilde alternatif miksler hazırlayıp mastering’e bu şekilde göndermek de süreci geliştirmeye yardımcı olabilir. Mastering sırasında ortaya çıkabilecek denge sorunlarını mühendisin hızlıca çözmesine katkıda bulunabilir.
Dosya Düzenleme ve Meta Veriler
Şarkı isimlerinin tutarlı ve anlaşılır düzenlenmesi ve parçaların sıralamasının önceden kesinleşmesi de önemli. Ayrıca dosyaları orijinal kayıt çözünürlüğünde WAV veya AIFF formatlarında mastering’e göndermeyi tercih edebilirsiniz.
2. Mastering’de Dinleme Ortamı
Mastering’de kaliteye ulaşmak ekipman dışında dinleme ortamı ve mühendisin duyumuyla ilgili. Ses yüksekliği, akustik ve kulak eğitiminin katkısı çok fazla.
Kulakların Doğrusal Olmaması
Müziğe dair doğru yönlendirmeler ve kararlar için 83 dB SPL seviyesinde dinleme öneriliyor. Bu seviyede tüm frekans spektrumunu en dengeli şekilde algılamak mümkün.
Oda Akustiği ve Hoparlör
Akustiği mastering’e uygun olmayan bir odada yanlış EQ kararları verebilirsiniz. Hoparlörlerin (stüdyo/referans monitörlerinin) yerleşimi de oda akustiği de eşit derecede öneme sahip. Genelde tek bir set yüksek çözünürlüklü stüdyo monitörüne ihtiyaç duyulur.
Subwoofer
Monitörleriniz 60 Hz altına inmediği durumda subwoofer ekleyebilirsiniz. Cihazı dinleme koltuğunuza koyarak ya da yerde ilerleyerek en net bas duyduğunuz noktayı belirleyebilirsiniz ve bu yere subwoofer’ı yerleştirebilirsiniz.
3. Sektör Analizi ve Referans Parçalar
Mastering yaparken ne kadar gerekli görülse de her zaman tarafsız kalabilmek zor olabiliyor. Bu nedenle sektör standartlarının farkında olmak ve referanslar kullanarak mastering yapmak doğru bir seçim oluyor.
Parametre Araştırması
Müzik üretimiyle ilgilendiğiniz türdeki popüler parçaları analiz etmeyi deneyebilirsiniz. Zaman zaman Billboard veya Spotify listelerindeki şarkıların LUFS, RMS ve dinamik aralık değerlerini ölçerek kendinize referanslar belirleyebilirsiniz.
Referans İzleme
Hangi müzik türünde mastering yapıyorsanız o türde başarılı bulduğunuz bir parçayı referans olarak seçebilirsiniz. Böylece parçanızı bu referansla sürekli kıyaslayarak bir A/B testi de yapabilirsiniz.
4. Profesyonel Mastering Sinyal Zinciri
Her mastering mühendisinin farklı tercihleri olabilir. Yine de standart bir profesyonel mastering sinyal zincirinde belirli adımları takip edebilirsiniz.
Hassas Equalization (EQ)
Frekans dengesini düzeltmek için EQ ayarlarından yararlanabilirsiniz.
Temizlik
Baz uğultularını temizlemek için 20-30 Hz bir high-pass filtre kullanabilirsiniz. Mikse bu şekilde netlik kazandırmak mümkün.
Hava Katma
6 kHz ile 15 kH arasına hafif bir boost (artırma/öne çıkarma) ile parçanızın profesyonelliğini yukarıya taşıyabilir ve parlaklık katabilirsiniz.
Sertliği Azaltma
1-3 kHz aralığındaki sert frekansları hafifçe keserek parçanızın duyumunu yumuşatmayı deneyebilirsiniz.
5. Dinamik Kontrol: Satürasyon ve Kompresyon
Bant Satürasyonu (Tape Saturation)
Tepe noktalarını yumuşatmak ve sese analog bir sıcaklık katmak için bant satürasyonundan yararlanabilirsiniz.
Master Bus Kompresör
Bu kompresör uygulamasıyla parçanın öğelerini birbirine yapıştırmak için 1.5:1 veya 2:1 gibi düşük oranlar tercih edebilirsiniz.
Paralel Kompresyon
Bir yandan dinamik aralığı koruyarak bir yandan da genel enerjiyi ve ses yüksekliği (loudness) seviyesini artırmak için yararlanabileceğiniz etkili yöntemlerden biri.
Mid/Side İşleme (Processing)
Bu teknikle stereo imajın ortasını ve yanlarını ayrı ayrı işleme fırsatı bulabilirsiniz.
Netlik ve Genişlik
Yan kanalların yüksek frekanslarını artırarak daha geniş bir sahneye ulaşabilirsiniz. Ve böylece orta kanalı sıkıştırarak vokal ve bası merkezde sabitlemek olanak dahilinde olur.
6. Loudness (ses yüksekliği), Limiting ve Streaming Standartları
Ses yüksekliği, uluslararası profesyoneller arasında senelerdir en tartışılan konulardan biri. Özellikle modern zamanlarda ses yüksekliği savaşının artık yerini standardizasyona bıraktığı da düşünülüyor.
Streaming Platform Hedefleri
Spotify, Apple Music gibi çeşitli dijital müzik streaming platformlarında yaklaşık -14 LUFS seviyesi hedefleniyor. Bazı platformlar aşırı yüksek şarkıların sesini otomatik olarak kısabiliyor. Bu nedenle sadece ses yüksekliği değil çeşitli detaylara dikkat etmek gerekebilir.
Limiter Kullanımı
En son uyguladığınız limiter’ın kalitesi önemli. Bunun için örnekler arası tepe noktasını koruyabilen bir limiter (limitleyici) seçimi yapabilirsiniz.
True Peak Tavanı
Dijitalden analoğa dönüşüm sırasında bozulmaları önlemeyi amaçlayarak çıkış tavanını (ceiling) -0.3 dB ya da -0.5 dB olarak ayarlayabilirsiniz.
7. Final Kontrolleri ve Dağıtım
Mühendisler, teknik olarak kusursuz hale geldiğinde işlemleri bitirmiş olur
Mono Uyumluluğu
Artık birçok kişi mono cihaz kullanıyor. Buna akıllı telefonlar ve hoparlörler de dahil. Bu nedenle mastering sırasında mono hale getirip dinlediğinizde hala dolgun bir ses duyduğunuzdan ve faz iptali olup olmadığından emin olabilirsiniz.
Fade-out
Şarkı bitişlerini DAW üzerinden düzenleyebilirsiniz. Şarkı aralarına genelde 2 ya da 4 saniye boşluk bırakılması öneriliyor.
Hata Ayıklama
Master’ı biten parçanızı ya da parçaları stüdyo monitörü dışında ayrıca referans kulaklığıyla dinlemeniz farklı türde hataları daha kolay yakalayabilmenize yardımcı olabilir. Örneğin küçük dijital tıklama sesleri hoparlörlerden kaçabilir ancak kulaklıkla duyabilirsiniz.
Mastering’de Farklı bir Uzmanın Etkisi
Özellikle kendi müziğinizi üretiyorsanız duygusal tarafsızlığınızı kaybediyor olmanız çok beklenir bir durum. Mastering mühendisi üzerinde çalıştığı parçayı ilk kez duyan tarafsız bir kulak olduğu zaman daha iyi sonuçlara ulaşmak mümkün olabilir. Eğer zamanınız varsa kendiniz üzerinde çalışıp mastering’ini yapsanız dahi ek bir fikir almak zaman zaman gerekebilir.
Yararlanabileceğiniz Diğer Mastering Teknikleri
Mastering Otomasyonu
Otomasyon uyguladığınızda bazı görevleri sizin yerinize bilgisayarın veya bir komutun gerçekleştirmesi anlamına geliyor. Mastering veya müzik prodüksiyonunda da bir DAW yazılımının zaman içinde bazı görevleri otomatik olarak yerine getirmesi oluyor.
Mastering otomasyonunda ölçek önemli bir ayrıntı. Miks mühendislerinden farklı olarak mastering mühendisleri sınırlı bir alan (headroom) içinde çalışmak durumunda kalıyor. Bu sebeple de ayarlamaları daha küçük değişimlerle gerçekleştiriyor. Böylece mastering otomasyonunda da dikkatli bir kulak önemli görülüyor.
Aşırı Örnekleme (Over Sampling) ve Aliasing Kontrolü
Aşırı örnekleme ile dahili işlemeyi daha yüksek bir örnekleme hızında çalıştırarak harmonik aliasing'i azaltabiliyorsunuz. Doygunluğu da daha yüksek bir dahili örnekleme hızında çalıştığı zaman geri dönüş artefaktları duyabileceğimiz aralığın ötesine itiliyor. Ana örnekleme hızına geri indirgenmeden önce filtreleniyor.
Mastering’de aliasing’in dijital sinyal belirli bir örnekleme hızının desteklenen maksimum frekansını aştığı zaman ortaya çıktığı söylenebilir. Aliasing’in ortaya çıkması fazla enerjinin spektruma geri yansıtılmasına neden oluyor.
Görsel Analiz Araçları ve Ölçümleme (Metering)
Mix ve mastering’de ölçümleme sırasında durumu gösterecek yararlı bir görsel yardımcıdan yararlanabiliriz. Ölçümleme (metering) araçları ile özellikle seviyeleri frekans içeriği, stereo yayılım ve dinamik aralığın konularında daha iyi kararlar aldırabilir.
Sinyal Akışı ve Stratejik Sıralama
Müzik prodüksiyonunda sinyal akışı sesin kulağa ulaşmadan önce geçtiği belirli işlem sırasını temsil ediyor. Hassas sinyal akışını koruduğunuzda mümkün olan en yüksek ses kalitesine ulaşmak ve master bus’ın sonunda zincirin sonunda ortaya çıkabilecek kırpma gibi teknik sorunların giderilmesi mastering’de oldukça önemli.
Ayrıca blog yazımızdan mix tekniklerini de keşfedebilirsiniz.
Mastering İşlemleri Karşılaştırma Tablosu
|
İşlem |
Amacı |
İpucu |
|
EQ |
Sorunlu frekansları kesmek |
Dar Q faktörü kullanımı |
|
Glue Compression |
Parçayı bütünleştirmek |
Gain Reduction’da 1-2 dB'yi geçmeme |
|
Mid/Side EQ |
Genişlik ve odak sağlamak |
Alt frekansları (Bass/Kick) mono tutma |
|
Limiter |
Ses seviyesini artırmak |
True Peak modunu aktif etme |
