Mastering Öncesi Mix Hazırlığı: 5 Maddede Hazırlık
Miksin parlatıldığı ve dağıtıma hazır hale getirildiği adım olan mastering bir yandan da müzik prodüksiyonundaki son aşama olarak kabul ediliyor.
Bazı prodüktörlerin gözden kaçırabildiği bir durum ise mastering’in gelen mix ne kadar iyiyse ancak onun seviyesine gelecek şekilde iyi olabileceği. İyi hazırlanan bir mixte mastering mühendisi için parçayı bir üst seviyeye taşıyabilmesine olanak tanıyan alan ve araçlar mevcut olur.
Hataları olan ya da kötü hazırlanan bir mix dosyasında ise mastering mühendisinin yapabileceği işlemler çok kısıtlı olduğu için en son parçanın alacağı halde de kalite düşmüş olur.
Mastering mühendisi Neil Pickles’ın da belirttiği üzere “iyi bir mix, iyi bir master demek”. Deneyimli mühendise göre kötü bir miksi daha iyi bir hale getirmek dünyanın en iyi mastering mühendisi için bile mümkün olmayacaktır.
Bahsettiğimiz bu sebelerden dolayı müzik projenizi profesyonel bir mastering mühendisine göndermeden ya da kendiniz yapıyorsanız mastering aşamasına geçmeden önce mix üzerinde teknik ve estetik olarak nasıl hazırlıklar yapacağınız çok önemli.
Mix Mastering’e Gitmeden Önce Önemli 5 Maddede Hazırlık
Dikkat edebileceğiniz mastering öncesi mix hazırlığını 5 maddede açıklıyoruz.
1. Yeterli Headroom Bırakma ve Clipping’den Kaçınma
Burada bahsedilmek istenen aslında mastering hazırlığında en önemli kurallardan biri. Mastering mühendisine üzerinde çalışabileceği bir alan yani headroom bırakabilmek.
Öncelikle dijital ses dünyasında 0 dBFS (Decibels Full Scale) değerinin sesin ulaşabileceği maksimum sınır olduğunu bilmemiz gerekiyor. Bu sınır aşıldığı zaman clipping olarak adlandırılan ve çok da hoş duyulmayacak dijital distorsiyonlar oluşuyor. Bu nedenle clipping’den kaçınmak da mastering’e gitmeden önce gerekli görülen bir madde.
Mixinizdeki hedef ses yüksekliği seviyeleri ne olmalı?
Mixteki en yüksek tepe noktalarının (peak level) genelde -3 dB ile -6 dB arasında tutmanız öneriliyor. Bazı mastering mühendisleri ise daha fazla boşluk isteyebilir. Yine de önemli olan sinyalin 0 dB seviyesinde distorsiyona girmemesi. Önemli olan buna dikkat etmeniz.
True peak ölçümünde ne yapmalı?
Sinyal ölçme aşamasında standart peak ölçerlerdense dBTP (True Peak) ölçerler (metreler) daha sağlıklı bir çözüm olabilir. Bu sayede dijital örnekler (sample’lar) arasındaki gizli tepe noktalarını da yakalayarak ilerleyebilirsiniz.
Ses yüksekliği seviyesini nasıl ayarlayabilirsiniz?
Eğer mixiniz çok yüksek seviyedeyse Master Fader’ı aşağı çekmek yerine yapabilcekleriniz var. Mesela tüm kanal ya da grup fader’larını ortantılı düşürerek miks dengesini koruyabilirsiniz.
Mixiniz kısık kalacak diye korkmanıza gerek yok çünkü mastering mühendisi zaten sesli hale getirecek. Hazırlık kısmında sesi olabildiğince yüksek yapmak yerine kaliteli ve dinamik duyulmasına odaklandığınızda mastering sonrası da daha iyi bir sonuca ulaşabileceksiniz.
2. Master Bus Üzerindeki Limiter ve Agresif İşlemcileri Kaldırma
Bazı mix mühendislerinin tercihi, parçanın mastering bittiğinde de nasıl duyulacağını önden anlamak için Master Bus (ana kanal) üzerine limiter (sınırlayıcı) eklemek yönünde oluyor. Bu yapabilirsiniz ancak mastering’e göndermeden önce dışa aktarırken bu limiter’ı kaldırmayı unutmayın.
Limiter olduğunda dinamik aralık kapasitesi kalıcı olarak sınırlanıyor. Dolayısıyla mastering mühendisinin EQ ya da kompresör uygulaması kısıtlanıyor. Zaten limiter uygulanmış yani sınırlandırılmış bir sinyale mastering aşamasındayken EQ uygulanırsa ses tekrar clipping yapabilir (distorsiyona uğrayabilir). Ve sonuç olarak da ek limiter’lar gerektirecek sesi boğabilme olasılığı da oluşur.
Mikste neleri bırakabilirsiniz?
Miksin karakterine de katkıda bulunan glue (yapıştırıcı) etkisi yaratan Bus Compression ya da ton şekillendirici roldeki EQ’ları kaldırmanıza gerek olmayabilir. Yine de bu işlemlerin çok agresif olmadığından emin olmanız daha doğru olabilir.
Mastering’e miksin iki versiyonunu göndermek ne işe yarar?
Ana kanal işlemlerinizin miksin ayrılmaz bir parçası olduğunu düşündüğünüz bir senaryoda mastering mühendisine işlemcili (Processed/FX Mix) bir versiyonu gönderebilirsiniz. Eğer önemli bir parçası değilse bu durumda tamamen temiz (No FX Mix) versiyonunu göndermek daha iyi bir fikir olacaktır.
3. Teknik Export Ayarlarını Doğru Yapma (Bit Depth ve Sample Rate)
Miksi dışarı aktarırken miks kalitesini çok kısa sürede düşürebilecek bazı teknik detayları atlayabileceğiniz için bazı detaylara dikkat etmeniz gerekiyor. Mastering mühendisine her daim en yüksek kalitede ve lossless (kayıpsız) dosyalar gönderdiğinizden emin olun.
Dosyaları WAV ve AIFF formatında gönderebilirsiniz. Ancak MP3 olarak göndermeyin. MP3 formatı kayıplı bir format ve spektrogram üzerinden de bakıldığı zaman yüksek frekans verilerinin çoğunun kırpıldığı kolayca fark edilebilir. Bu kaybolan veri mastering sırasında ise geri getirilemez. Bu nedenle tahmin edebileceğinizden çok değerli.
Sample rate için de dosyada projenin orijinal ayarını tutup o şekilde aktarabilirsiniz. Gereksiz yere düşürmenize veya upsampling yapmanıza gerek yok bu işlemi mastering mühendisine bırakmak öneriliyor.
Standart olan en az 24-bit kullanılması. 32-bit floating point daha fazla headroom (işlem alanı) sunduğu ve dithering’e gerek olmadığı için daha ideal bir seçenek olarak görülüyor.
Bit derinliğini düşürmüyorsanız dithering uygulamanıza da gerek olmayabilir. Çünkü bu işlem genelde mastering’in en son aşamasında yapılıyor.
4. Derin Dinleme: Teknik Hataları ve Balansı Kontrol Etme
Bu madde çok açık gözükebilir ama atlanmaması da bir o kadar kritik olabilir. Mastering mühendisine mixi göndermeden önce başından sonuna kadar odaklanarak dinlediğinizden emin olun. Bazen çok küçük bir hata gözden kaçabiliyor. Bu hata mastering’de kompresör ve EQ uygulandığında daha belirgin bir hale gelebildiği için öncesinde önlemek daha iyi bir seçenek.
Temizlik (QC - Quality Control): Vokallerdeki ‘s’ ve ‘ş’ sesleri (sibilance) masteringden sonra kulağı tırmalayan bir hal alabiliyor. Ayrıca ses kayıtlarındaki tıklama sesler, patlamalar, kötü editler ya da vokaldeki nefes sesleri bu kontrol ve temizlik aşamasında gözden geçirilmeli.
Düşük Frekans Kontrolü: Alt frekanslar yönetilmesi en zor alanlardan. Bas gitarı kick vuruşlarını boğuyor mu kontrol edebilirsiniz. Gereksiz alt frekans birikmeleri var mı diye de bir frekans analizi ile kontrol etme imkanınız olabilir.
Mono Uyumluluk: Miksinizi mono olarak dinlemeyi de atlamayın. Mono moduna geçtiğinizde bazı enstrümanlar tamamen kayboluyorsa ciddi bir faz sorununuz olduğu anlamına gelecek. Böylece mastering sırasında büyük problemlere yol açacak bir hatayı keşfetmiş olursunuz.
Stüdyo Dışında Test: Miksi farklı yerlerde de test edebilirsiniz. Arabada, kulaklıkta ya da telefon hoparlörlerinde dinleyip farklı sistemlerde nasıl duyulduğunu anlayabilirsiniz.
5. Mühendisinize Vizyonunuzu ve Referanslarınızı İletme
Mastering mühendisiyle müziğe ortak olduğunuzu unutmayın. Onlar da yaratıcı kısımda varlar. Ne kadar çok bilgi verirseniz en son alacağı sonuç da hayalinize o kadar yaklaşabilir.
Referans Parçası: Tarzını beğendiğiniz ve müziğinizin yaklaşmasını istediğiniz birkaç tane referans parça paylaşmakla başlayabilirsiniz. Mastering mühendisi buradan parçanın ne kadar parlak, ne kadar bas ağırlıklı ya da yüksek olmasını tercih edeceğiniz konusunda bir anlayış edinecektir.
Notlar ve Talimatlar: Parçaya özel bir vizyonunuz varsa bunu en başta açıklamak ve notlarınızı göndermek değerli bir adım olur.
Dosya Düzeni: Bir albümü miksleyip gönderecekseniz parçaları doğru sırayla ve net isimlerle isimlendirebilirsiniz (Örneğin: "01_SarkiAdi_V3_Mix.wav"). Böylece şarkılar arasındaki akışı mastering mühendisiyle önceden planlamış ve süreci hızlandırmış olacaksınız.
Baş ve Son Boşlukları: Parçanın başı ve sonunda 2-8 barlık bir sessizlik alanı bırakabilirsiniz. Bu boşluktaki dip gürültüsünü analiz edebilen mastering mühendisi gürültü azaltma işlemini buna göre yapabilir.
Mix ve Mastering: Geçiş Süreci
Mastering sürecinde bir mucize yaratmak değil parçadaki, mixteki potansiyeli en üst seviyeye çıkarmak amaçlanıyor. Mixten tamamen memnun olduğunuz ve teknik kontrolleri de yaptığınız sürece mastering mühendisine süreci teslim edebilirsiniz.
