Sanal Enstrümanlar: Müzik Prodüksiyonu ve Ses Mühendisliği Uygulamaları

Sınırları bir anlamda kaldıran sanal enstrümanlar bir bilgisayarı müzikal anlamda devasa bir orkestraya dönüştürebilir. Sanal enstrümanların ne olduğundan nasıl üretildiğine ve aranjman sırasında nasıl kullanılabileceklerini tüm detaylarıyla inceleyelim.

Sanal Enstrüman (Virtual Instrument) Nedir?

Bilgisayarınızda ses üretmek ya da gerçek enstrümanların karakter özelliklerini taklit etmek için kullanabileceğiniz yazılımlar olarak biliniyor.

Bir dijital ses işleme istasyonunda yani DAW yazılımında davul, bas, klavye ve yaylılar için sanal grup üyeleri oluşturarak müziğinizi üretmenize yardıcı olabilir. Sanal enstrümanları sesi üretme biçimlerine göre ayırmak mümkün.

Yazılım Enstrümanları

Çalışma şekli şu şekilde oluyor. Gerçek enstrümanların daha önceden kaydedilmiş olan ses dosyalarını (sample) kullanarak çalışıyor.

Sanal piyanodan bahsedecek olursak gerçek bir piyanonun stüdyo ortamında kaydedilmiş gerçek sesini barındırdığını söyleyebiliriz. Bu tür yazılımcılar için işlemci (CPU) gücünden ziyade daha çok RAM ve sabit disk alanına ihtiyaç olabilir. Bunun nedeni ise devasa boyutlardaki ses dosyalarını okuyabilmesi gerekmesi.

Yazılım Sentezleyicileri

Önceden kaydeden sesler kullanılmıyor. Matematiksel formüller, algoritmalar ya da bilgisayar kodları üzerinden ses üretiliyor.

Temel bir dalga formundan başlayarak filtre ve karmaşık manipülasyonlarla yepyeni sesler tasarlamanıza olanak tanıyor. Sentezleyiciler sesi anlık olarak kod üzerinden oluşyuruyor. Bu nedenle örnekleyicinin aksine CPU gücü daha önemli oluyor.

Fiziksel Modelleme

Fiziksel modelleme sentezleme teknolojisinin özel bir alt dalı olarak görülebilir.

Bir enstrümanın, örneğin bir kemanın telinin titreşiminin köprüsünden geçen enerji ve ahşap gövdesindeki rezonansla beraber tamamen matematiksel olarak modellenmesi olarak açıklanıyor. Bu yöntem için bilgisayarınızda yer kaplayan örnekleme kütüphanelerine ihtiyacınız olmuyor.

Boyutları genelde birkaç yüz megabaytın altında kalıyor. Matematiksel hesaplamalar ise işlemci (CPU) için ağır bir yük anlamına gelebiliyor.

Aranje ve Prodüksiyon Sırasında Sanal Enstrümanlar

Müzik üretirken prodüksiyon süreçlerinde sanal enstrümanların sunduğu esneklikten yararlanabilirsiniz. Bilgisayarınızda VST, AU veya AAX gibi farklı plugin formatlarında çalışabilirler.

MIDI ile Kontrol

Sanal enstrümanlar MIDI kanalları üzerinden çalışıyor. Yani doğrudan ses kaydetmiyorsunuz.

Bilgisayarınıza MIDI klavye bağladığınız zaman dijital mesajlar gönderiyor ve yazılımı tetikleyebiliyorsunuz. Hangi tuşa ne kadar bastığınıza da bağlı olarak çalımınız yansımış oluyor.

Bir melodiyi kaydettikten sonra beğenmediğiniz noktada enstrümanı anlık başka bir sanal enstrümanla anında değiştirebilirsiniz. Tekrar kayıt yapmanız gerekmeyeceği için bu bir avantaj sunabilir.

Keyswitch ve Artikülasyonlar

Gerçekçi aranjmanlar yapmak istiyorsanız enstrümanın farklı çalış stillerine geçiş yapmayı deneyebilirsiniz. Anlık olarak bunu gerçekleştirmek için keyswich olarak adlandırılan teknikten yararlanabilirsiniz.

MIDI klavyeniz enstrümanınızda doğal ses aralığı dışında kalan tuşları için özel komutlar atayabilirsiniz. Örneğin çok pesteki ya da tizdeki tuşlar olabilir. Kemanı örnek alacak olursak bu tuşlara basarken kemanın arşe çekiş stilini değiştirebilirsiniz.

Canlı Performanslar

Canlı performanslarda sahnede kullanım için bilgisayar ve perfomansa uygun bir DAW programı, ses kartı ile MIDI controller gerekiyor.

İşlemciyi Rahatlatma (Freezing)

Projenizde çok fazla sanal enstrüman ve efekt kullandığınızda işlemciyi zorlayabilir. Bunun için aranjmanı biten MIDI kanallarınızı doğrudan ses dosyasına dönüştürebilirsiniz. Böylece CPU rahatlayabilir ve plugin ileride bilgisayarınızda çalışmasa da müziğinizin kaybolmasını engelleyebilirsiniz.

Sanal Enstrümanı Nasıl Üretebilirsiniz?

Sanal enstrüman üretmek için yüzlerce gigabaytlık bir yer dışında mühendislik ve müzisyenlik deneyimi ve çalışması gerekiyor. Sanal enstrüman üretirken nasıl aşamalardan geçiliyor? Üç temel aşama üzerinde inceleyelim.

1. Kayıt

Tanınan iyi müzisyenlerin kaydı gerçekliği de yakalamak için Teldex, Abbey Road veya EastWest gibi dünyaca ünlü stüdyolarda alınıyor. Bu kayıt aşamasında yalnızca bir nota bir kez kaydedilmiyor. Sanal enstrüman üretmek için kayıt sırasında başka hangi aşamalardan geçiliyor aşağıda anlatıyoruz. 

Round Robin

Duvala üst üste vurulduğu zaman ses tam olarak aynı şekilde çıkmıyor. Yazılımda ise aynı notaya art arda basıldığında mekanik bir ses çıkmasını önlemek gerekebiliyor. Bunun için her notayı birden fazla kez kaydediyorlar.

Yazılım da bunları rastgele çalıyor. Round Robin olarak adlandırılan bu yöntem sayesinde sanal enstrüman daha gerçekçi bir his yansıtabiliyor.

Dinamik Katmanlar

Müzisyen enstrümanı çok sessizden en şiddetliye doğru farklı tuşelerle çalar. Örneğin BFD3 gibi gelişmiş bir sanal davul yazılımında sadece tek bir davul parçası için 80 farklı şiddet katmanı bulunabilir.

Artikülasyonlar

Kemanı çalan müzisyenden de sadece düz çalması yerine telleri çekmesi (pizzicato), yayla farklı teknikler uygulaması (col legno, sul tasto) gibi çeşitli tekniklerde performans sergileyip kaydetmesi bekleniyor.

Mikrofon Pozisyonları

Kayıt sırasında çeşitli mikrofonlama tekniklerinden de yararlanılıyor. Örneğin yakın mikrofon, oda mikrofonu, "Decca Tree"  düzeni gibi tekniklerle her bir notanın stüdyo akustiği içindeki hissini yakalamak amaçlanıyor. Bu nedenle tüm bu farklı kombinasyonlar bir araya geldiğinde sadece sanal kemanın dahi 18.000 ayrı ses dosyasından oluşabilme ihtimali var.

2. Düzenleme

Düzenleme aşamasında kaydedilen binlerce ses dosyasındaki sessizlik, istenmeyen gürültü ya da çeşitli hatalar kesilerek bu her bir dosya temizleniyor.

3. Haritalama ve Kodlama

Temizlenen dosyaları sonrasında yazılımcılar teslim alıyor. Böylece MIDI klavyedeki ilgili notalara ve şiddet (velocity) seviyelerine atayarak haritalama ve kodlama aşamasına geçiyor.

Gerçekçi nota geçişlerini mümkün kılmak adına karmaşık algoritmalar yazılıyor. Bu anlamda en popüler sampling (örnekleyici) platformları arasında Native Instruments Kontakt ve KSP (Kontakt Script Processor) gösterilebilir.

VST Kullanımı ve En iyi Sanal Enstrümanlar

Seçeceğiniz uygun sanal enstrümanlar ihtiyaçlarınıza, aradığınız ses türüne ya da bilgisayarınızın işlemci/RAM gücüne bağlı olarak değişebilir. Arasından seçebileceğiniz bazı sanal enstrümanlar ve bunların yer aldığı kütüphaneler ile çeşitli donanım modellemelerini aşağıda sizin için listeledik.

Örnekleme (Sampling) ve Kütüphanelere Yönelik

En yayınlarının arasında platform olarak Native Instruments Kontakt yer alıyor. Spitfire Audio, Orchestral Tools ve EastWest gibi kütüphane üreticileri Kontakt üzerinden çalışıyor ya da Spitfire Player, Sine Player gibi kendi özel çalma motorlarını kullanarak işlev görüyorlar.

IK Multimedia SampleTank, Steinberg HALion ve UVI Workstation da sıklıkla tercih edilen popüler iş istasyonları arasında yer alıyor.

Sentezleyicilere Göre

Serum, Massive ve Vital de sentezleyici yazılımları olarak müzik dünyasının özellikle elektronik türde müzik üretenlerin tercihlerinden. Omnisphere ve Absynth de sentez ve kayıtlı sesleri birleştirmeye yarıyor ve bu nedenle sıklıkla tercih ediliyorlar.

Donanım Simülasyonları için

Harici bir donanım ihtiyacı olmaksızın yerel olarak çalıştırabileceğiniz plugin’leri, en iyi donanım modellemeleri arasında Universal Audio (UA) firmasını bulabilirsiniz.

VST Nasıl Üretebilirsiniz?

Eğer kendi sanal enstrümanınızı ya da efekt plugin’ininizi (VST/AU) üretmek istiyorsanız teknik bilgiye ihtiyacınız olacağını unutmayın. Bu sanal enstrümanları geliştirenler çoğunlukla C++ gibi programlama dillerini tercih ediyor. Ya da özel olarak bu iş için tasarlanan JUCE gibi platformlarla ilerliyorlar.

Derinlemesine kod yazmak gibi bir amacınız yoksa bir plugin ortamı içerisinde görsel tabanlı yeni plugin’ler oluşturmanıza yarayabilecek Elemental Studio gibi araçlardan da yararlanabilirsiniz. Böylece modern ve pratik yöntemlerle daha az teknik detaya hakim olsanız dahi sanal enstrüman oluşturmayı deneyebilirsiniz.

En iyi Sanal Enstrümanları Olan DAW Programları

Logic Pro, Ableton live, FL Studio ya da Studio One gibi çeşitli DAW yazılımlarında müzik yapmaya hemen başlayabilirsiniz. Bunun sebebi ise yeterli sayıda piyano, sentezleyici ve davul bu DAW yazılımlarının içerisinde hali hazırda yer alıyor olacak.

DAW Yazılımları Karşılaştırma

Özellikle Logic Pro beraberinde kapsamlı sanal enstrüman ve ses kütüphanelerini getiriyor. Bu özelliğiyle ön plana çıkıyor ve ekstra plugin satın alma ihtiyacı duymadan sadece Logic Pro kullanarak müzik yapmanızı mümkün kılıyor.

Logic Pro ile Müzik Prodüksiyonu

Sanal Enstrümanların Maliyeti

Büyük farklılıkları olan sanal enstrümanlar bulabilirsiniz.

DAW İçi (Ücretsiz)

Kullandığınız DAW programı içinde gelen hazır araçlara çoğunlukla ek bir ücret ödemeniz gerekmiyor.

Abonelikler

Roland Cloud gibi hizmetleri inceleyerek aylık abonelik modellerinden yararlanabilir ve çeşitli synth sesleri ile plugin versiyonlarına erişim hakkı edinebilirsiniz.

Paketler (Bundles)

Native Instruments Komplete veya Arturia V-Collection gibi paketlerden yararlanabilirsiniz. Tek tek satın alınca çok daha pahalı olduğu için binlerce sese bu şekilde bir pakette ulaşmak daha avantajlı görünüyor.

Büyük Orkestra Kütüphaneleri

Spitfire Audio daha çok film müziğine yönelik geliştirilen kütüphaneler hem yüksek verileri hem de bütçeleri dolayısıyla ulaşılması daha zor seçenekler arasında yer alıyor.

Sanal Enstrümanların Değişimi

Sanal enstrüman denildiğinde yazılım enstrümanları aklımıza geliyor. Arkasında bir yandan derinlikli mühendislik, test ve ölçüm bulunuyor.

Ses mühendisleri geleneksel olarak ölçüm yapmak için işlevleri donanımların sabitlediği, dijital multimetre ya da osiloskopları kullanıyor. Sanal enstrümantasyonda ise kullanım daha farklı. Ticari standartlardaki  güçlü bilgisayarlar, özelleştirilebilir yazılımlar ve ölçüm donanımlarından yararlanılıyor. Kullanıcı ölçüm ile test sistemlerini oluşturmak amaçlanıyor.

Böylece bilgisayarın yazılım gücü daha pahalı cihazların yerine geçmiş oluyor. Sonuç olarak artık günümüzde geleneksel donanımların veri işleme ve gösterme işlemleri bilgisayarın güçlü sistemlerine devrediliyor.